సామెతలు 22

1. కుంటికులాసం, ఇంటికి మోసం.
2. కుంటి గాడిదకు జారిందే సాకు.
3. కుంటి గుఱ్ఱానికి జారిందే సాకు.
4. కుంటి గుఱ్ఱాలు, తోలు కత్తులు.
5. కుంటివానికి కుయుక్తులెక్కువ.
6. కుంటి వాని తిప్పలు కుంటివానికి, గూనివాని తిప్పలు గూనివానికి.
7. కుంటివాని పారుపత్తెము ఇంటి ముందఱే.
8. కుంటి సాకులు-కొంటె మాటలు.
9. కుంటోడైనా ఇంటోడు మేలు.
10. కుండ ఎప్పుడు వేఱో, కుదురు అప్పుడే వేఱు.
11. కుండమార్పు మనువులు కూడైనావస్తవి, కుమ్మయినా అవుతవి.
12. కుండను మూయను మూకుడున్నది గానీ, లోకుల నోరు మూయనేమున్నది?
13. కుండల దుమ్మును రోకళ్ళతో దులిపినట్లు.
14. కుండలు, చేటలు లేవని వండుకతినటం మానుకుంటామా?
15. కుండలు దాచినా, కండలు దాచలేము.
16. కుండలోకి కూడూ, గుదములోకి గూటాము తా తెచ్చుకుంటేనే గానీ రావు.
17. కుండలో కూడుంటే, ముండకు నిద్ర రాదు.
18. కుండలో కూడు కదలకుండా ఉండాల, బిడ్డలు మాత్రం పెరగాల.
19 కుండలో కూడుమాత్రం కుండలో ఉండాల, బిడ్డ గుండ్రాయి మాదిరి కావాల.
20. కుండలో గుఱ్ఱాలు తోలినట్లు.
21. కుండలో మెతుకులన్ని పట్టిచూడవలెనా?
22. కుండలో లేనిది నా సిండలోనుండి తెచ్చిపెట్టనా అన్నదిట.
23. కుండవెళ్ళి బిందెకు తగిలినా, బిందె వచ్చి కుండకు తగిలినా కుండకే మోసం.
24. కుండ వేరైతే, కులం వేరా?
25. కుందేటి కొమ్ము సాధించినట్లు.
26. కుందేలు దొరికే వేళకు కుక్కకు బయటికి వచ్చిందట.
27. కుందేళ్ళతో గూడా పరుగెత్తి, కుక్కలతో గూడా వేటాడినట్లు.
28. కుంపట్లో తామర మొలచినట్లు.
29. కుంభకర్ణుని నోటికి అరకాసు మజ్జిగా?
30. కుక్క ఇల్లు సొచ్చి కుండలు వెదకదా?
31. కుక్క అతిమూత్రవ్యాధి, బంధువైరం లేకుంటే, గంటకు ఆమడదూరం పోతాఅన్నదిట (చూచినదాని మీదంతా కాలెత్తి ఉచ్చపోస్తు, కనబడ్డకుక్కలతో కలహిస్తూ పోతుంటుంది).
32. కుమ్మ ఉట్టిచెర్లు తెంచగలదుకానీ, పాలకుండ పడకుండా పట్టగలదా?
33. కుక్క ఎక్కలేక కాదు చచ్చేది, పెరుక్కోలేక.
34. కుక్క గోవుకాదు, కుందేలు పులి కాదు.
35. కుక్క కాటుకు చెప్పుదెబ్బ.
36. కుక్కకు ఏమితెలుసు మొక్కజొన్న రుచి.
37. కుక్కకు ఏవేషం వేసినా మొరగక మానదు.
38. కుక్కకు కూడా కలిసివచ్చే కాలం ఉంటుంది.
39. కుక్కకు కూడు వేస్తే కూటికుండకు ముప్పు.
40. కుక్కకు జలతారు టోపీ పెట్టినట్లు.
41. కుక్కకు నెయ్యికూడు పెట్టడం, చెడ్డజాతికి విద్య చెప్పినట్లు.
42. కుక్కకున్న గుణము గురునకు లేదయా.
43. కుక్కకు పులితోలు కప్పగానే కరవనేరుస్తుందా?
44. కుక్కకు పుట్టేదంతా గొక్కిరిపండ్లే.
45. కుక్కకు పెత్తనమిస్తే కుండలు కెలకదా?
46. కుక్కకు పెత్తనమిస్తే చెప్పులన్ని కొరికి పెట్టిందట.
47. కుక్క చింపిన విస్తరైనట్లు.
48. కుక్క తెచ్చేవన్నీ గొద్దెలే.
49. కుక్క కూయనేమి గుఱ్ఱమునకు లెక్క.
50. కుక్కతోక గట్ట కుదురునా చక్కగా.
51. కుక్కతోక వంకర తీర్చలేని వారు, ఏటివంకల తీర్చగలరా?
52. కుక్కతోక పట్తుకొని గోదారి ఈదినట్లు (దాటినట్లు).
53. కుక్కదానం పట్టి అయినా కుటుంబాన్ని పోషించాలి.
54. కుక్కను అమ్మితే డబ్బు మొరుగుతుందా?
55. కుక్కని ఎక్కితే సుఖమూ లేదు, కూలబడీతే దుఃఖము (నష్టమూ) లేదు.
56. కుక్కను కొట్ట బచ్చనకోల కావలెనా?
57. కుక్కను తెచ్చి అందలంలో కూర్చోబెడితే, కుచ్చులన్ని తెగకొరికిందట.
58. కుక్కను గుఱ్ఱం వలె సాకి దొంగవస్తే రెడ్డే మొరిగినాడంట.
59. కుక్కను పెంచితే గండాయె, కూటికుండకు చేటాయె.
60. కుక్కను పందివలే పెంచి, దొంగవస్తే ఆలుమగలే మొరిగినారట.
61. కుక్కను సింహాసనం మీద కూర్చోబెట్టినా వెనకటి గుణం మానదు.
62. కుక్కను ముద్దు చేస్తే మూతెల్లా నాకుతుంది.
63. కుక్కనోటికి టెంకాయ అబ్బునా?
64. కుక్కపైన గొంగళి వేయగానే గంగిరెద్దు అవుతుందా?
65. కుక్క బతుకు-నక్క చావు.
66. కుక్క బలిస్తే గోనెలు మోస్తుందా?
67. కుక్కబుద్ది దాలికుంటలో ఉన్నంతసేపే.
68. కుక్క ముట్టిన కుండ అక్కఱకు వస్తుందా?
69. కుక్క మొరిగితే జంగం పరపతి పోతుందా?
70 కుక్క అరుపు ఊరిదారి చూపితే, నక్క అరుపు కాటి దారి చూపుతుంది.
71. కుక్కల రంది ఏమిటంటే, చిత్తాకర్తె పెట్టిందేమో చూడు అన్నాడట.
72. కుక్కలకు కులం పంచాయతా?
73. కుక్కలు ఏకులు వడికితే, గుఱ్ఱాలు చీరలు కడతాయి.
74. కుక్కలూ కుక్కలూ పోట్లాడుకొని, కూట్లో దుమ్ముపోసుకున్నాయట.
75. కుక్కలు చెప్పులు వెదుకును, నక్కలు బొక్కలు వెతుకును, తక్కిన నా లంజాకొడుకు తప్పే వెదకున్.
76. కుక్కలు మొరుగుతూనే ఉంటవి, సాతు (బిడారు) సాగిపోతూనే ఉంటుంది.
77. కుక్కవంటి మనసు కూర్చుండనిచ్చునా?
78. కుక్కవస్తే రాయి దొరకదు, రాయి దొరికితే కుక్క రాదు.
79. కుక్క సంతకు పోయి వచ్చినట్లు (కొనదు-అమ్మదు).
80. కుక్క సింహమగునే గోదావరికి బోవ.
81. కుక్క స్వారీకి కుచ్చుల జీనా?
82. కుక్కి చక్రమే (బండి) గోల చేసేది.
83. కుచ్చి (గ్రుచ్చి) కుదుటిలో పెడితే, విచ్చికొని వీధిలోకి వచ్చినట్లు.
84. కుచ్చెలక్రింద త్రాచువలె (కుచ్చెల=పేర్చిన పిడకల గుట్ట, పావడ).
85. కుజనుడౌ వైద్యండు ప్రజకు రోగము గోరు, సామాన్య విప్రుండు చావు గొరు.
86. కుటులమానవులకు గుణమేల కలుగురా.
87. కుట్టని రవిక చేతిలో ఉన్నాసరె, ఏలని మొగుడు ఊరిలో ఉన్నా సరె.
88. కుట్టికుట్టి గుంజాగానికి దుప్పటి నేయించినట్లు.
89. కుడితే తేలు, కుట్టకుంటే కుమ్మరి పురుగు.
90. కుట్టిన ఏడు కుట్టెండ, మరోఏడు మట్టెండ, మూడో ఏడు మొదలెండె.
91. కుట్టిన చెవికి బుడగలు లేవు, మధ్యాహ్నం సద్దికి ఉప్పులేదు.
92. కుట్టిన తేలు గుణవంతురాలు, కూసినమ్మ కుక్కముండ.
93. కుట్టిన తేలు గుణవంతురాలు, కూసినముండ రాళుగాయి ముండ.
94. కుట్టిన తేలు గోడకెక్కె, కూసులంజ రచ్చకెక్కె.
95. కుట్టినమ్మ కుదుట్లో ఉంటే, కూసినమ్మ గయ్యాళి.
96. కుట్టేవాడికి కుడి తట్టు, చీదేవాడికి ఎడమతట్టు ఉండరాదు.
97. కుట్టేవారు చెవులు కుడీతే నొప్పెట్టవు.
98. కుడికన్ను కుదేయ్యటం, ఎడమకన్ను ఎగురేయటం.
99. కుడికాలు పెడితే కుల క్షయం, ఎడమకాలు పెడితే వంశ క్షయం.
100. కుడిచి కూర్చుని గుదంలోకి మేకు తెచ్చుకున్నట్లు.

సామెతలు 21

1. కార్తెమూల మెరుపు కార్తెకు బలం (కార్తెమూల= ఈశాన్యము, కృత్తిక నక్షత్రపు దిక్కు).
2. కార్తెమూల మబ్బు కారక మానదు.
3. కాలంతో కరవులేదు, మగనితో దరిద్రంలేదు.
4. కాలం కర్మం కలిసి రాకుంటే, కమలబాంధవునికైనా కష్టలు తప్పవు.
5. కాలం కానప్పుడు, ఆలే తేలై కరుస్తుంది.
6. కాలం గడచిపోవును, మాట నిలిచిపోవును.
7. కాలం తప్పినవాడిని పై (మీద) బట్టే పామై కరుస్తుంది.
8. కాలం తీరిందంటే, పమిటచెంగే పామై కరుస్తుంది.
9. కాలం నాటి కందిగింజ, పెద్దలనాటి పెసరగింజ.
10. కాలం పోతుంది, మాట నిలుస్తుంది.
11. కాలం మారి కంచు పెంకైనట్లు.
12. కాలం మూడిన వ్యక్తికి కాశీకిపోయినా సేగితప్పదు.
13. కాలంలో విత్తనాలు కలలోనైనా చల్లాలి.
14. కాలం వస్తే, గాడిదకాళ్ళు తిన్నన.
15. కాల కర్మగతుల కనిపెట్టవలెనయా.
16. కాలక్షేపంలేకపోతే, కంచిమేకను కొనుక్కోమన్నారు.
17. కాలతంతే పెరిగేది పుచ్చకాయ, కుళ్ళేది గుమ్మడీకాయ.
18. కాలను పాతకొయ్య, తాగను పాతకల్లు, నమ్మను పాత స్నేహితుడు, చదవను పాత పుస్తకాలు శ్రేష్టములు.
19. కాలమందు చేస్తే దేవతలకు ప్రీతి, అకాలమందు చేస్తే అసురులకు ప్రీతి; ఇద్దరివాతా మన్నుకొడతాను అన్నట్లు.
20. కాలమా ? యాలమా? కడకు చూడె పెళ్ళామా?
21. కాలమొక్కరీతి గడిపినవాడే గడచి బ్రతికినవాడు.
22. కాలానికి కడగండ్లు, దేశానికి (ముప్పు) తిప్పలు.
23. కాలికి చుట్టుకున్న పాము కఱవక మానదు.
24. కాలికి దూరమైతే కంటికి దూరమా?
25. కాలికి వేస్తే మెడకు, మెడకు వేస్తే కాలికి.
26. కాలికి బలపం కట్టుకొని కడప ముగ్గులు పెడతాడు.
27. కాలికి రాని చెప్పును కంచెలో వేయమన్నారు.
28. కాలికి రాని చెప్పు కడగా ఉంచు.
29. కాలికోసం చెప్పులు ఒళ్ళో పెట్టుకోవాలి?
30. కాలినట్టి మ్రాకు కడురమ్యమై ఉండును.
31. కాలితో కదుపుకోవటం, చేతితో జుఱ్ఱుకోవడం.
32. కాలితో నడిస్తే కాశీకి పోవచ్చునుగానీ, తలతో నడిస్తే తనవాకిలి దాటవచ్చునా?
33. కాలిది తీసి నెత్తికి రాసుకున్నట్లు.
34. కాలిన గుడిసెకు పీకిన వాసమే లాభం.
35. కాలిన మన్నూ,కాలని మన్నూ అంటవు (అతకవు).
36. కాలి మెట్లు తలకెక్కినట్లు.
37. కాలి కడుగ ముంత లేదు, కల్లుకు కళాయి గిన్నె.
38. కాలికాలిన పిల్లి వలె (తిరుగాడుట).
39. కాలూ చెయ్యీ ఉన్నంతకాలం కాలం గడుస్తుంది.
40. కాలు జారితే గంగానమ్మదే మహిమ - అన్నట్లు.
41. కాలి జారితే తీసుకోగలం కానీ నోరుజారితే తిసుకోగలమా?
42. కాలి జారితే పడి, నేల అచ్చివచ్చిందికాదు అన్నట్లు.
43. కాలు జారినా మాట సాగినా పడమన్నారు.
44. కాలు జారితే పట్టుకోవచ్చును గానీ మాటజారితే పట్టుకోగలమా?
45. కాలు తొక్కినవేళ, కంకణం కట్టినవేళ.
46. కాలు తొక్కిన మొగుడేనుగంత, కనిపెంచని బిడ్డ బారెడంత.
47. కాలు పట్టుకొని లాగితే చూరు పట్టుకొని వ్రేలాడినట్లు.
48. కాలు వంగిన కానీ గంగానమ్మయినా పట్టదు.
49. కాలువ దాటలేని వాడు కడలి దాటగలడా?
50. కాలు విరిగిన ఎద్దే గట్టెక్కితే, కొమ్ము విరిగిన ఎద్దెక్కదా?
51. కాలే కడుపుకు మండే గంజి.
52. కాల్చిన పందికొక్కులకు కొట్లాట పెట్టేవాడు.
53. కాళిదాసు కవిత్వం కొంత, నా పైత్యం కొంత.
54. కాళ్ళకు చుట్టుకొన్న పాము కరవక మానునా?
55. కాళ్ళకు మొక్కేవాడుపోయి, కంఠాన్ని పట్టుకునేవాడు వచ్చినట్లు.
56. కాళ్ళ దగ్గరకు వచ్చిన బేరం, కాశీకి పోయినా దొరకదు.
57. కావడీ ఎన్ని వంకలు తిరిగితేనే? ఇల్లు చేరితే సరి.
58. కాశీకి పోగానే కఱ్ఱి కుక్క గంగిగోవు అవుతుందా?
59. కాశీకి పోయి కుక్కపిల్లను తెచ్చినట్లు.
60. కాశీకిపోయి కొంగరెట్ట తెచ్చినట్లు.
61. కాశికి పోయినవాడు, కాటికి పోయినవాడు ఒకటే.
62. కాశికి పోయినా కర్మం తప్పలేదు.
63. కాశికి పోయినా కావడి బరువు తప్పలేదు.
64. కాశికి పోయి వచ్చింది మొదలుకొని, కామిశెట్టి ఒక్కడే గుద్దకడీగేది మావూళ్ళొ అన్నాడట.
65. కాశిలో కన్ను మూసినా రాని పుణ్యం, కాళహస్తిలో కాలు పెడితే వస్తుంది.
66. కాశిలో కాసుకొక లంజ.
67. కాశిలో బెండను వదిలినాడుగానీ, ముండను వదలలేదు.
68. కాశివాసులైనా కానలేరు మోక్షంబు.
69. కాసిచ్చేదే గొప్ప కలిలో రాజులకు.
70. కాసీ పూసే చింతా, గన్నారపు సంత, నీళ్ళకడవముంత, నిద్రకేమి పుచ్చుకుంటావే?
71. కాసుకు కాలెత్తే దానికి కాశీయాత్ర కావలెనా?
72. కాసుకు గతిలేదు, కోటికి కొడి ఎత్తినాడు. (కొడి=పతాకము).
73. కాసుగలమ్మ కట్టవిప్పా, వీసంగలమ్మ విడవా మడవా.
74. కాసు గొడ్డుకు రూక బందె.
75. కాసును వెతుకగా రత్నము గన్న రీతి.
76. కాసుకు మూతినాకబోతే మూడు నూర్ల ముంగర పోయిందట.
77. కాసులకును దిరుగ కలుగునా మోక్షంబు.
78. కాసులేనివాడు కడు బ్రహ్మచారియౌ.

కి

79. కించిత్తు నల్లి గరచిన మంచమునకు పెట్లు వచ్చు.
80. కింద ఒకబొంత, మీద ఒకబొంత, నాకేమి చింత?
81. కింద పడినా మీసాలకు మన్ను కాలేదన్నట్లు.
82. కిందపడ్డా, పీటికి మన్ను కాలేదు (పీట=వీపు)
83. కిందపెట్టిన పంటలుండవు, పైన పెట్టిన వానలుండవు.
84. కిందబెట్టిన పంటెలుండవు, పైన పెట్టిన బానలుండవు.
85. కింద పడ్డా, పైచేయి నాదే అన్నట్లు.
86. కింద మట్ట రాలుతుంటే, పైమట్ట నానవేస్తుంది.
87. కిఱ్ఱులో కిఱ్ఱు కలిస్తే కంపేడకు పోతుంది?

కీ

88. కీలెంచి మేలెంచవలెను.
89. కీర్తిమార్గం కాటికే దారిచూపును.
90. కీలూడిన యంత్రం-తొండములేని ఏనుగు.
91. కీలెఱిగి వాత పెట్టలి.

కు

92. కుంచమంత కూతురుంటే మంచం మీదే కూడు (తల్లికి).
93. కుంచంలో కుదుళ్ళు పోసినట్లు.
94. కుంచాలమ్మ కూడువేస్తే, మంచాలమ్మ మాయం చేసిందట.
95. కుంచెడుంటే కుడికొప్పు, అడ్డెడుంటే ఎడమకొప్పు.
96. కుంచెడు గింజలకు కూలిపోతే, తూమెడు గింజలు దూడలు తినిపోయినవట.
97. కుంచెడున్నమ్మకు కూర్కు పట్టదు.
98. కుంజరయూధమ్ము దోమ కుత్తుక జొచ్చినట్లు.
99. కూంజరాశి ఉన్న గుహ ప్రవేశించునే, సత్యహీనమైన జంబూకంబు?
100. కుంటి ఎద్దు రానిదే దూలమెత్తరు.

సామెతలు 20

1. కాకి కావుమంటే, మొగుణ్ణి కౌగిలించుకొన్నట్లు.
2. కాకికి కంకెడులేదు, పిట్టకు పిడికెడులేదు.
3. కాకికూత బోలు కర్మ బంధుల కూత.
4. కాకి కూయగాలేచి, కాటుకమాదిరి అన్నం కాకరకాయ మిరియం చేసి, పసువులొచ్చే వేళకు పరుగెత్తి పరుగెత్తి వడ్డించిందట.
5. కాకి గూటిలో కోకిలపిల్ల వలె.
6. కాకి గూడు పెడితే కడపటి వర్షం.
7. కాకి చిక్కిన గొడ్డు డొక్కచీల్చునుగానీ, బలిసిన వసరం పొంత పోగలదా?
8. కాకిని కొడితే గద్ద చచ్చిందట.
9. కాకినితెచ్చి పంజరంలో పెడితే చిలుకపలుకు పలుకుతుందా?
10. కాకిపిల్ల కాకికి ముద్దు.
11. కాకిముక్కున దొండపండు వలె.
12. కాకి ముక్కెర తన్నుకొనిపోయి డొంకలపాల్చేయుగానీ తినగలదా?
13.కాకి సోమాల కుతురు-అంకమ్మకళల అల్లుడు (కాకిసోమాలు=వెఱ్ఱిచేష్టలు; అంకమ్మకళలు=అవ్యక్త చేష్టలు).
14. కాకులు అరుస్తూనే ఉంటవి, కరవాడ ఎండుతూనే ఉంటుంది. (కరవాడ=ఉప్పు పట్టించి ఎండపెట్టిన ఉప్పునీటి చేప).
15. కాకులను కొట్టి గద్దలకు వేసినట్లు.
16. కాకుల మధ్య కోకిల.
17. కాకులు రోకళ్ళెత్తుకు పోయినవి అన్నట్లు.
18. కాకై కలకాలం ఉండేకంటే, హంసై ఆరునెలలున్నా చాలు.
19. కాగల కార్యం గంధర్వులే తిరుస్తారు.
20. కాచిన చెట్టుకు కఱకు రాళ్ళు.
21. కాచినచెట్టుకే కఱ్ఱదెబ్బలు.
22. కాచినగంజి తాగనిస్తే నేను కమ్మనాయుడనే (కాపు) నే కాదు అన్నాడట.
23. కాటికి కాళ్ళుజాచి, తిండికి చేతులు జాచినట్లు.
24. కాటికి పోయినా కరణాన్ని నమ్మరాదు.
25. కాటిపోయినా కాసు తప్పదు.
26. కాటికి పోయిన పీనుగు, కట్టెలపాల్గాక ఇంటికి వస్తుందా?
27. కాటి దగ్గఱి మాటలు కూటిదగ్గర ఉండవు.
28. కాతిలో పండినవి, కాకులు తిన్నవి-ఒకటి.
29. కాడికిందకి వచ్చిన గొడ్డు, చేతికిందకు వచ్చిన బిడ్డ.
30. కాడిన పోట్లలో కత్తితో గీకినట్లు. (కాడిన=గుచ్చుకొనిన, తెగిన)
31. కాడు కాలుతూ ఉంటే, కన్నె ఎదుగుతూ ఉంటుంది.
32. కాదు అంటే కళ తక్కువ, అవును అంటే ఆయుస్సెక్కువ.
33. కాదు అన్నవాడే కరణం.
34. కాదు కాదు అంటే, నాది నాది అన్నడట.
35. కాదనకుండా కట్టెనిచ్చెను గానీ వినబడకుండ వీరణాలు వాయించగలవా?
36. కానకుండ మాట్లాడే మాటా, కడగని గుద్ద ఒకటే.
37. కానని ముఖానికి గంధము అక్షతలు.
38. కానవచ్చే కొండలను గట్టెక్కి చూడటం ఎందుకు?
39. కాని కాలాన ఆలే పెండ్లం (వ్యంగ్యం).
40. కాని కాలానికి కంది అయినా కాయదు.
41. కాని కాలానికి కఱ్ఱే పామై కాటేస్తుంది.
42. కానికాలానికి పైబట్టను పక్షులెత్తుకు పోతాయి.
43. కానీకి టెంకాయ ఇస్తారని కాశీకి పోయినట్లు.
44. కానిచోట కందైనా కాయదు.
45. కాని దానికి కంతలు మెండు.
46. కానిపనులు సేయ ఘనులాస పడుదురా?
47. కానిదానికి కష్టం మెండు, చెల్లని కాసుకు గీతలు మెండు.
48. కానివాడు లేనివానితో జత.
49. కానివేళకు కందులే గుగ్గిళయినట్లు. (వ్యంగ్యం).
50. కానుగ నీడ-కన్నతల్లి నీడ.
51. కానున్నది కాకమానదు, రానున్నది రాకమానదు.
52. కానుపుతో కూడా తల్లి చేసినట్లు.
53. కాపుకు నెనరు (విశ్వాసం) లేదు, కందికి చమురు లేదు.
54. కాపు చేసిన పాపం కళ్ళంతో తీరుతుంది.
55. కాపు జాడ, గొఱ్ఱె జాడ.
56. కాపుతోనే కఱువూ వచ్చింది.
57. కాపు మంత్రులలో కటేరిదైవము. (కటేరి=క్షుద్రదేవత).
58. కాపురం ఎట్లచేసావే కమ్మతిమ్మక్కా? అంటే, నువ్వు చెప్పినట్లు చేస్తినే బొచ్చుతిమ్మక్క అందట.
59. కాపురం గుట్టు, రోగం రట్టు.
60. కాపురం చేసే కళ, కాలుతొక్కేటప్పుడే కనపడుతుంది.
61. కాపరానికి కడగండ్లు, మొగనికి రేజీకట్లు.
62. కాపుల కష్టం భూపుల సంపద.
63. కాపుల చదువులు కాసులు నష్టం, బాపల సేద్యం భత్యం నష్టం.
64. కాపుల జాతకాలు కరణాలకెరుక.
65. కాపువాడి పస కావడి పంటే చెపుతుంది (పంటి=మట్టికుండ).
66. కాపువాళ్ళింట్లో పందిటి గుంజలుకూడా పనిబెట్టుతారు.
67. కామము కాలమెరుగదు.
68. కామమ్మ మొగుడంటె కామోసు అనుకున్నాను, కాకుంటే కావడి కుండలు పడేయండి.
69. కామరాజు గాదెలు, భీమరాజు పాదులు.
70. కామాతురాణాం న భయం న లజ్జా.
71. కామాతురుడు అర్ధకాంక్ష వీడడు.
72. కామానికి కళ్ళు లేవు, గుడీసేటికి గుణం లేదు (గుడిసేటి=లంజ, దేవదాసి).
73. కామిగాక మోక్షకామి గాడు.
74. కామినీ వేషధారికి సాధ్వి నడతలేమి తెలియును?
75. కామిరెడ్డి అనే భూతానికి, రామిరెడ్డి అనే రక్షరేఖ.
76. కామెర్ల రోగికి కనబడేదంతా పచ్చనే.
77. కాయ కొడవలి నీ చేతికిచ్చినా, నీ ఇష్టంవచ్చినట్లు చేసుకో.
78. కాయతిన్నా కంపే, గడ్డి తిన్నా కంపే.
79. కాయని కడుపు-కాయని చెట్టు.
80. కాయలో పత్తి కాయలో ఉండగానే-కామన్న కారు మూళ్ళు, నాకు మూడు మూళ్ళు (గుడ్డ).
81. కారణం లేక కార్యం పుట్టదు.
82. కారణం లేని కార్యం, పూరణం లేని బూరి, వీరణం లేని పెండ్లి ఉండవు (వీరణం=వాద్యవిశేషం).
83. కారణ గుణమ్ము కలుగదా కార్యమునకు?
84. కారములేని కూర, ఉపకారము లేని మనుష్యుడు.
85. కారాకు వలే కర్మం కాలిపోతుంది. (కారాకు=పండుటాకు).
86. కారాని కాలానికి రారాని పాట్లు.
87. కారాని కాలానికి కప్ప దెయ్యమవుతుంది.
88. కార్చిచ్చుకు గాడ్పు తోడయినట్లు.
89. కారుజొన్న మేసే కోడెకు కైలాసం కావాలా?
90. కారువరికి గొఱ్ఱెలమంద, పిషాణాలకు రొట్ట ఎరువు.
91. కార్యం అయ్యేదాకా గాడిద కాళ్ళైనా పట్టాలి.
92. కార్యం నాడు తలవంచుకొని, కలకాలం తలెత్తుకొని తిరుగ వచ్చు.
93. కార్తీకం కలకాశ, వైశాఖం పులకాశ.
94. కార్తీకం రానీ, కమ్మలు కడియాలు చేయిస్తానన్నాడట వైద్యుడు.
95. కార్తీకంలో కలవారి అమ్మాయి, కడవనీళ్ళు తెచ్చే పొద్దుకూడా ఉండదు.
96. కార్తీక పున్నానికి కలకపంతలు.
97. కార్తీక మాసానికి కాకులు తొక్కుతాయి.
98. కార్తీక మాసాన్న కడవలు కడుగ పొద్దుండదు.
99. కార్తీక మాసానికి కుదురంత ఉందునా, మాఘమాసానికి నా మహిమ చూపిస్తాను.
100. కార్తె ముందు ఉరిమినా, కార్యం ముందు వదిరినా (వదరినా) చెడుతుంది.

సామెతలు 19

1. కఱ్ఱ విరగకుండా, పామూ చావకుండా కొట్టు.
2. కఱ్ఱికుక్క కపిలగోవు అవుతుందా?
3. కఱ్ఱు అరిగితేగాని, గరిసె విఱగదు.
4. కఱ్ఱు అరిగితేనే కాపు బ్రతుకు.
5. కఱ్ఱుగొట్టిన గంపెడు సూదులు.
6. కలక వేసిన చేప వలకు రాకుండాపోతుందా? (కలక వేయు=నీటిపై ఎగిరిపడు).
7. కలకాలం బ్రతికినా కాటికి పోక తప్పదు.
8. కలకాలం బ్రతికే బ్రతుకులు, కుడికాలు పెట్టవే కూతురా అన్నట్లు.
9. కలకాలపు దొంగ ఒకనాడు దొరకును.
10. కలగక ఆడుమాట లయకాలునినైనా శమింపచేయును.
11. కలగన్న చోటికి గంపనెత్తినట్లు.
12. కలబంద ఎండు, కోడలి కొత్త లేదు.
13. కలలో మూత్రం తాగినట్లు వస్తే, ఎవరితో చెప్పుకోను?
14. కలలో కనిపించిన లంకెబిందెలు రాకపోయినా, పెరికి పెరికి పరువంతా నీళ్ళచాయ మాత్రం అయ్యింది. (నీళ్ళచాయ=చేబొంట్లకు, దొడ్డికి).
15. కలలో కాంత నీటిలో నీడతో సమానం.
16. కలలో జరిగింది ఇలలో జరుగదు.
17. కలలోని కౌగిలికి కడుపులొస్తాయా?
18. కలలో భోగం కలతోనే సరి.
19. కలవారింటి ఆడపడుచుకు కాకరకాయ కానరాదు.
20. కలిగింది తినేసి, కట్టుకున్నది విప్పేసి వెళ్ళమన్నట్లు.
21. కలిగి ఉంటేనే కామితఫలములు కలిగేది.
22. కలిగి ఉన్నవాడు రాజ్యాన్ని సున్నానికి తీసుకుంట అన్నట్లు.
23. కలిగి తిననేర నివ్వదు గంపకమ్మ.
24. కలిగితే కాళ్ళు ముయ్యా, లేకపోతే మోకాళ్ళు ముయ్యా.
25. కలిగినది చెపితే కంట్లో పుల్ల పెట్టినట్లు.
26. కలిగినమ్మ గాదె తీసేప్పటికి లేనివాని ప్రాణంపోయింది.
27. కలిగినమ్మ గాడిదతో పోతే అదొక వ్రతం, లేనమ్మ మొగుడితో పోతే మోహం (గుల).
28. కలిగినమ్మ ఱంకు, కాషాయ బొంకు.
29. కలిగిన మాత్రం తిని, కరణం గారి కమతం చేయమన్నట్లు.
30. కలిగినయ్య కలిగినవాడికే పెడతాడు, లేనయ్యా కలిగిన వారికే పెడతాడు.
31. కలిగినవానికి అందఱూ చుట్టాలే.
32. కలిగిన వారింట కడగొట్టు కోడలయే కంటే, పేదవారింట పెద్దకోడలయ్యేది మేలు.
33. కలిగిన వారి కోడలు కులుకు మానదు.
34. కలిగెరా కయ్యం, దింపరా గంప.
35. కలిపి కొట్టరా కావేటిరంగ (కస్తూరిరంగ).
36. కలిపోసి పెట్టినా ఉట్టివంకే చూపు.
37. కలిమి ఉన్నంతసేపు బలగం, కండ ఉన్నంతసేపు మిండడు.
38. కలిమికి పొంగరాదు, లేమికి కుంగరాదు.
39. కలిమి లేకుంటే కులం గవ్వ చేయదు.
40. కలిమి లేములు, కావడి కుండలు.
41. కలిమి వచ్చిన తలుపు మూసినట్లు.
42. కలిసివచ్చే కాలానికి నట్టింటికే కుందేలు వస్తుంది.
43. కలిసివచ్చే కాలానికి కుందేలు వంటింటికి వస్తుంది.
44 కలిసివచ్చే కాలానికి నడిచివచ్చే పిల్లలు (పుడతారు).
45. కలుపుతీతకు తిల్లిక కావలేనా? (తిల్లిక=దీపం).
46. కలిపు తీయని మడి, దేవుడులేని గుడి.
47. కలుపు తీయువాడు కోత కోయడు.
48. కలుపు తీయువానికి కసవే మిగులుతుంది.
49. కలుపు తీసేవాడు కండ్లకు రానీ, కోతకోసేవాడు గోటికి రానీ, అంతలో మా అమ్మ అంపమని రానీ! (ఆడపడుచు కోరిక).
50. కల్పతరువు క్రింద గచ్చ చెట్లున్నట్లు.
51. కల్పవృక్షం క్రింద గచ్చపొదలున్నట్లు.
52. కల్పవృక్షం దగ్గరకువెళ్ళి, కాయలడిగినట్లు.
53. కల్పవృక్ష్ మెంచి, కలివి చెట్లెంచుట.
54. కల్యాణం వచ్చినా కక్కొచ్చినా ఆగవు.
55. కల్యాణానికి ఒకడువస్తే, కన్నం వెసేదానికి ఇంకొకరు వస్తారు.
56. కల్లం దగ్గర కరణీకం, కంచందగ్గర రెడ్డిరికం.
57. కల్లాకపటం లేనివారికి కష్టలు తప్పవు.
58. కల్ల పసిడికి కాంతి మెండు.
59. కల్ల పడికి కఱకులు మెండు.
60. కల్లమున్న చోటికే కంకి పోవును.
61. కల్లరి నాలిక కోడెత్రాచు కోర వంటిది.
62. కల్లలాడి కడుపు పల్లము నింపుకొన నేల?
63. కల్లుకుండ కాడిదే కయ్యం, జుట్టు ఊడిపోయేదే దెయ్యం.
64. కల్లు లొట్టెడి త్రాగి కైపెక్కి వదరిన శాస్త్రవాది కాడు.
65. కల్లరికి మంచి ఙ్ఞాపక శక్తి అవసరం.
66. కల్తీ విత్తనం వెల్తీ గాదెలు.
67. కళాసు బ్రతుకు గాలివానతో సరి.
68. కళ్ళం (కల్లం) పళ్ళెం పెద్దవిగా ఉండాలి.
69. కళ్ళం వెళ్ళిన తరువాత కంది గుగ్గిళ్ళు.
70. కళ్ళుకానని పెళ్ళికూతురు, కమతగాని వెంటపోయిందట.
71. కళ్ళు కావాలంటాయి, కడుపు వద్దంటుంది.
72. కళ్ళు రెండున్నా కనిపించే వస్తువొక్కటే.
73. కళ్ళూ కలిగినప్పుడే చళ్ళువస్తే, మదపుటేనుగును మంచానికి కట్టేద్దును, నీదాకా రానిద్దునా అన్నదట.
74. కవికి కంసాలికి సీసం తేలిక.
75. కవితకు మెప్పు, కాంతకు కొప్పు.
76. కవి యను నామంబు నీరుకాకికి లేదా?
77. కవిత నేర్పు యతి కూర్పే తెలుపుతుంది.
78. కవిత్వం గడ్డి అనుకొని గాడిదలన్నీ పడి మేయసాగినవట.
79. కవిలి (కలే) చెట్లు కాస్తే, కారు (రెండవ పైరు) వరి పండుతుంది.
80. కవిలి (కలే) చెట్లు పండితే కఱ(రు)వు తప్పదు.
81. కవ్వం కదురు తిరిగిన ఇంట కరువు లేదు.
82. కష్టపడి ఇల్లు కట్టి, కల్లుతాగి తగులబెట్టినట్లు.
83. కష్టపడి సుఖపడమన్నారు.
84. కష్టసంపాదనము, ఇష్టభోజనము.
85. కష్టాలు కలకాలం కాపురముండవు.
86. కష్టలు నిన్ను కష్టపెట్టేవరకు నీవుగా వాటిని కలయబెట్టకు.
87. కష్టలు మానవులకు కాక మానులకా?
88. కసవులేనుదే పశువులేదు, పశువులేనిదే పెంటలేదు, పెంటలేనిదే వంట లేదు.
89. కరువులో పనసకాయ తరిగినట్లు.
90. కసిపోనమ్మ మసిపూసుకున్నదట.
91. కసాయివాడికి కత్తి అందించినట్లు.
92. కసువుకు పోరా కమ్మా అంటే, కడుపునొప్పే నా అమ్మా; బొచ్చె ఎత్తుకరా బొమ్మ అంటే అట్లా చెప్పవే నా యత్తా అన్నాడుట.
93. కస్తూరీ నలుపే, తెలకపిండీ నలుపే.

కా

94. కాంచనం కర్మ విమోచనం.
95. కాంతల భ్రమలు కనుగట్టు మాయలు.
96. కాంతా కనకం కాశ్యపులే కయ్యాలకు మూలం. (కాశ్యపి=భూమి)
97. కాకరకాయకు కంతలు (గంట్లు) ఎన్ని? అంటే, ములగ కాయకు ముండ్లెన్నీ? అన్నాడట.
98. కాకరబీకర కాకు జాతారే? అంటే దూబగుంటకు దూదేకను జాతారే అన్నాడట ఇంకో దూదేకుల సాహేబు. (ఉరుదు వచ్చిరాని దూదేకులవారి సంభాషణ).
99. కాకి కఱ్ఱుమన్న కడుపాయె వదినా; కత్తవ బావికి పోతే కరిగిపోయె వదినా! (కత్తవ = ఏటికి కట్టిన అడ్డకొమ్మ (కట్ట)).
100. కాకి కఱ్ఱుమంటే, మొగుణ్ణి అప్పా అనెనట.

సామెతలు-18

1. కనుమనాడు కాకినైనా కదలనీయరు.
2. కనుమనాడు మినుము కొరకాల.
3. కనుమల మీద మెయులొస్తే, కళ్ళముందర వాన.
4. కనుమకు కాకర, భోగికి పొట్ల.
5. కనుమనాడు కాకి కూడా మునుగుతుంది.
6. కనుసైగకు రాని కాంతను బలిమిడి కరమిడ వశమగునా?
7. కన్నతల్లికి కడుపు కాలితే, పిన్న తల్లికి పిఱ్ఱ కాలిందట.
8. కన్నతల్లికైనా కనుమరుగుండాల.
9. కన్నపుదొంగ వాడలేదని ముంత ఇంటివానిని వదలి పోవునా?
10. కన్నామేగానీ, కడుపులోపెట్టుకొని ఉంటామా?
11. కన్నెఱికానికి కాసులేని ఆయన కలకాలం కాపాడుతాడా?
12. కన్నెనిచ్చిన వానిని, కన్నిచ్చినవానిని (దృష్టి, ఙ్ఞానము) కడవరకు మరువరాదు.
13. కన్నీరు కిందికి కారుతుంది, పన్నీరు పైకి చిమ్ముతుంది.
14. కన్ను ఉండా, కనుపాపను కొన్నట్లు.
15. కన్ను ఎరుగకున్నా, కడుపు ఎరుగుతుంది.
16. కన్ను ఎఱ్ఱబడ్డా, మిన్ను ఎఱ్ఱబడ్డా కారక మానదు.
17. కన్ను కైకలూరులో, కాపురం డోకిపఱ్ఱులో.
18. కన్ను గుడ్డిదైతే కడుపు గుడ్డిదా?
19. కన్ను గుడ్డిదైనా నిద్రకేంలోటు?
20. కన్నుచూసి కాటుక, పిఱ్ఱచూసి పీట.
21. కన్ను చూసినదాన్ని నమ్మితే, చెవి విన్నదాన్ని నమ్ముతుంది.
22. కన్ను పోయేటంత కాటుక పెట్టుకుంటారా?
23. కన్ను మనదే, వేలూ మనదే అని పొడుచుకుంటామా?
24. కన్నులు కంచాలమీద నోరు రామరామ
25. కన్నులు పెద్దవైతే కనుపాపలు పెద్దవవుతాయా?
26. కన్నేలపోయెనోయి కనకలింగమా? అంటే, చేసుకున్న కర్మమోయి శంభులింగమా అన్నట్లు.
27. కన్నులెంత పెద్దవైనా కలిమే, చన్నులెంత పెద్దవైనా జవ్వనమే.
28. కన్ను వంటి ప్రకాశం లేదు, మన్నువంటి ఆధారం లేదు.
29. కన్నెరుగకున్న కడుపెరుగు.
30. కన్నొకటిలేదుగానీ (కా)కంతుడు కాడా?
31. కన్నొకటిలేదు గానీ కవాటంలాంటి బిడ్డ.
32. కన్యలో (కన్యామాసం=ఆశ్వయిజం) చల్లితే ఊదుకొని తినటానికి ఉండవు.
33. కన్యలో చల్లితే కనుగంతులకైనా చాలవు.
34. కపటము బయట దేవుడు, ఇంత దెయ్యము.
35. కప్ప కాతులేదు, బాపన పోటులేదు.
36. కప్ప కూతలు కూయు కాలభుజంగము.
37. కప్పలు అరుస్తూనే ఉంటవు, దరులేమో (గట్లు) పడుతూనే ఉంతవి.
38. కప్పలు ఎఱుగునా కడలిలోతు.
39. కప్పలు కూస్తే వర్షం కురిసినట్లు.
40. కప్పి పెట్టేస్తే కంపు కొట్టకుండా ఉంటుందా?
41. కప్పుర మిచ్చి ఉప్పు కొన్నట్లు.
42. కమలాసనుని కలహంసకు తూటికాడలే తిండి.
43. కమ్మ అండగాదు, తుమ్మ నీడకాదు.
44. కమ్మకు వరుసలేదు, కప్పకు తోకలేదు.
45. కమ్మ (కాపు) గుట్టు కడప దాటదు.
46. కమ్మని రోగాలు, తియ్యని మందులు.
47. కమ్మ నీచు కడిగినాపోదు, కాకిచిప్ప పెట్టి గోకినా పోదు.
48. కమ్మత్యాగంబు భువిలోన నమ్మకమ్మ.
49. కమ్మనీ, తుమ్మనీ నమ్మరాదు.
50. కమ్మరి వీధిలో సూదులమ్మినట్లు.
51. కమ్మించి (ప్రోత్సాహించి) కడగా తొలిగేవాడు.
52. కమ్ముల దుప్పటికి కొమ్ముల బఱ్ఱె.
53. కయ్యానికైనా, వియ్యానికైనా, నెయ్యానికైనా సమత ఉండాలి.
54. కరక, తురక రెండూ భేదికారులే; ఒకటి లోపలికి పోవాలి; ఇంకొకటి దగ్గఱకు వస్తే చాలు.
55. కరక్కాయ కన్నతల్లి.
56. కరచీ కాటుబడనట్లు.
57. కరడి కాటు పడినవాడు కంబళి చూచినా భయపడును.
58. కరణం, కంసాలి కపటం మరువరు (విడువరు).
59. కరణం కాపు నా పక్కనుంటే, కొట్టరా మొగుడా, ఎట్లా కొడ్తావో-అన్నదట.
60. కరణం గంటమెత్తితే కంఠానికి రావాలిగానీ, లేకుంటే శంఠానికి రాదు.
61. కరణంతో కంటు, కాటికి పోయినా తప్పదు.
62. కరణంతో కంటు పడితే, కాడి కదలదు.
63. కరణం సాధుకాదు, కాకి తెలుపు కాదు.
64. కరణము గ్రామ దండుగ గోరు, జంబూకంబే వేళ శవము గోరు.
65. కరణముల ననుసరింపక విరసంబున తిన్నతిండి వికటించును.
66. కరణానికి కాపుకే జత, ఉలికి గూటానికే జత.
67. కరణానికి తిట్టుదోషం లేదు, చాకలికి ముట్టుదోషం లేదు.
68. కరణాన్నీ, కంసాలిని కాటికి పోయినా నమ్మరాదు.
69. కరణాలు కాపులు ఏకమయితే కాకులు కూడా ఎగురవు.
70. కరవగ వచ్చునే బలిమి గాడిదకున్ పులితోలు కప్పినన్.
71. కరవమంటే పామైనా కరవదు.
72. కరవమంటే కప్పకు కోపం, విడవమంటే పాముకు కోపం.
73. కరికి ప్రాణము తొండము, సిరికి ప్రాణాము మగువ.
74. కరి గుట్టులో కాలుపెట్టదు, అంబటిలో వేలు పెట్టదు.
75. కరిని గాంచిన కుక్క మొరిగిన సామ్యమౌ.
76. కరువు కాలంలో ఒల్లని మొగుడు, పంతకాలంలో పంపమని వచ్చాడట.
77. కరువుకు గ్రహణాలెక్కువ.
78. కరువుకు చింతలు, కాలానికి మామిళ్ళు.
79. కరువుకు తోడు ఆవపంట కలిగినట్లు.
80. కరువుకు దాసరులైతే, పదాలెక్కడ వస్తాయి?
81. కరువుకు మామిళ్ళు, కాలానికి నేరేళ్ళు.
82. కరువునాటి కష్టలుండవు కానీ, కష్టాలనాటి మాటలుంటాయి.
83. కరువులో అధిక మాసం.
84. కరువులో అరువు.
85. కరువులో బిడ్డను అమ్ముకొన్నట్లు.
86. కరువు వస్తుందని సద్ది కట్టిపెట్టినట్లు.
87. కర్మకంతం లేదు, కాలానికి నిశ్చయం లేదు.
88. కర్మ చండాలుని కంటే, జాతి చండాలుడు మేలు.
89. కర్మంగాలి మొగుణ్ణి కంబట్లో కట్టి, భుజం మీద వేసుకుంటే, జారి వీధిలో పడ్డట్టు.
90. కర్కాటకం బిందిస్తే కాటకం ఉండదు (కర్కాటక మాసం=శ్రావణం).
91. కర్కాటకం వర్షిస్తే, కాడిమోకు కూడా తడవదు.
92. కర్ణుడులేని భారతం, శొంఠిలేని కషాయం ఒక్కటే.
93. కర్ణుని తల భారత మన్నట్లు.
94. కర్ణునితో ఉందమ్మా భారతయుద్దం అంతా అన్నట్లు.
95. కర్ణునితో భారతం సరి, కార్తీక మాసంతో వానలు సరి.
96. కఱకుల కళ్ళెం కల్యాణికి కాక గాడిదకేల? (కల్యణి=పంచ కల్యణి, గుఱ్ఱం).
97. కఱిచే కుక్కకు కఱ్ఱ అడ్డం.
98. కఱిచేది చెఱుకు, పట్టేది అనుము.
99. కఱ్ఱకు పెట్టినా, గొఱ్ఱెకు పెట్టినా చెడదు.
100. కఱ్ఱ చేతలేనివాణ్ణి గొఱ్ఱెకూడా కఱుస్తుంది.